การทรงงานและพระกรณียกิจ๒๔๙๕ - ๒๕๒๖

นับตั้งแต่เสด็จกลับประเทศไทย ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๔๙๓ ทรงอุทิศพระองค์เพื่อบำเ็ญประโยชน์ต่อประชาชนเสมอมา

ปี พ.ศ. ๒๔๙๕ ทรงเริ่มต้นเป็นอาจารย์พิเศษสอนภาษาฝรั่งเศสที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ปี พ.ศ. ๒๕๑๒ ทรงรับเป็นอาจารย์ประจำที่คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทรงสอนและทรงงานด้านการบริหารในหน้าที่หัวหน้าสาขาวิชาการต่างประเทศ ซึางประกอบด้วยภาษาฝรั่งเศส เยอรมัน ญี่ปุ่น จีนและรัสเซีย ทรงเป็นผู้ดูแลและจัดทำหลักสูตร ดูแลการสอนของอาจารย์ทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ

ปี พ.ศ. ๒๕๑๖ ทรงจัดทำหลักสูตรปริญญาตรี สาขาภาษาและวรรณคดีฝรั่งเศส ด้วยการผสมผสานความรู้ทางภาษาและวรรณคดีให้เข้ากันอย่างเหมาะสม ทรงเป็นอาจารย์ประจำอยู่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ๘ ปี หลังจากนั้นจึงทรงขอเป็นอาจารย์พิเศษอย่างเดียว เนื่องจากต้องทรงติดตามพระราชภารกิจในสมเด็จพระบรมราชชนนีเสด็จเยี่ยมราษฎรในท้องถิ่นทุรกันดารทั่วประเทศ นอกจากนี้ยังทรงรับเป็นอาจารย์พิเศษเมื่อมหาวิทยาลัยต่างๆ กราบทูลเชิญ ได้แก่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์วิทยาลัยเขตปัตตานี ทุกครั้งที่เสด็จไปเยี่ยมราษฎร นอกจากพระราชทานสิ่งอำนวยความสะดวก เครื่องใช้ประจำวัน และ ยารักษาโรคจากหน่วยแพทย์เคลื่อนที่แล้ว ยังโปรดส่งเสริมการเรียนการสอนของโรงเรียนท้องถิ่นต่างๆที่เสด็จถึงอีกด้วย

ด้วยประสบการณ์และพระปรีชาในการสอนภาษาฝรั่งเศสติดต่อกันเป็นเวลานาน ในปี พ.ศ. ๒๕๒๐ จึงทรงก่อตั้งสมาคมครูภาษาฝรั่งเศสแห่งประเทศไทยเพื่อส่งเสริมการเผยแพร่และแลกเปลี่ยนความรู้ด้านการเรียนการสอนภาษาฝรั่งเศส

ระหว่างที่ทรงงานสอน ได้ทรงร่วมกิจกรรมทางวิชาการหลายด้าน เช่น ทรงเป็นกรรมการสอบชิงทุน กพ. (สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน) ไปศึกษาต่อต่างประเทศ ทรงเป็นประธานออกข้อสอบภาษาฝรั่งเศสในการสอบคัดเลือกเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัยของรัฐ ผลจากการทรงงานด้านการสอนอย่างต่อเนื่อง ทรงได้รับพระราชทานตำแหน่ง ศาสตราจารย์พิเศษของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในเดือนมกราคม พ.ศ. ๒๕๒๑

ทรงได้รับอิสรยาภรณ์ระดับสูงสุดจากประเทศฝรั่งเศสได้แก่ Commandeurs de l’ordre national du Mérite ซึ่งจะมอยให้แก่ผู้มีผลงานโดดเด่นด้านศิลปะและวรรณกรรม โดยการแสดงเกียรติคุณของตนให้เป็นที่ประจักษ์ชัดเจน ในผรั่งเศสและทั่วโลก

ด้วยความสนพระทัยในศาสตร์หลายแขนง จึงทรงเป็นเจ้าฟ้านักประพันธ์ และ เจ้าฟ้านักวิชาการ ทรงนิพนธ์งานในหลายประเภท พระนิพนธ์เกี่ยวกับพระราชวงศ์ พระนิพนธ์แปล และ พระนิพนธ์ด้านการท่องเที่ยว ซึ่งทรงค้นคว้าอย่างละเอียดและเรียบเรียงด้วยภาษาที่เรียบง่าย สามารถเป็นข้อมูลที่อ้างอิงได้